AI-regulatory sandboxes ontbreken sense-making tools, waarom techniek en beleid elkaar niet vinden

Analyse van arXiv:2609.37109, Designing a Boundary Negotiating Artifact for Collaborative Socio-Technical Sense-Making in AI Regulatory Sandboxes. Landa-Oregi et al., 2026.

---

1. Het probleem: sandboxen zonder gedeelde taal

Het EU AI Act artikel 57 en 58 introduceert AI Regulatory Sandboxes (AIRS): gecontroleerde omgevingen waarin innovatie en regulering samenkomen. De sandbox wordt beheerd door een nationale bevoegde autoriteit (NCA) die technische expertise en juridische begeleiding biedt aan AI-systeemproviders.

De uitdaging: de deelnemers, technici, juristen, ethici, beleidsmakers, spreken verschillende talen. Hun expertise, achtergrond, vocabulaire en belangen verschillen. Hoe bouwen zij een gedeeld begrip om samen beslissingen te nemen onder de onzekerheid van AI-regulering?

Landa-Oregi et al. benaderen dit als een collaboratief sense-making probleem en ontwerpen een Boundary Negotiating Artifact (BNA) die als technisch backbone fungeert binnen bestaande AIRS-frameworks.

2. Het ontwerp: een artifact dat betekenis medieert

Het BNA is een gestructureerd instrument dat deelnemers helpt om:

• Technische specificaties te vertalen naar juridische verplichtingen.
• Juridische concepten te vertalen naar implementeerbare maatregelen.
• Ethische afwegingen expliciet te maken in het besluitvormingsproces.
• Onzekerheden te documenteren en te beheren.

Het artifact fungeert als interface tussen disciplines. Door Research-through-Design is het iteratief ontwikkeld, met feedback van zowel technische als juridische stakeholders.

3. De gap: evaluatie ontbreekt

Het paper positioneert het BNA als technisch backbone in bestaande AIRS-frameworks. De auteurs benadrukken echter expliciet dat kwalitatieve evaluatie voor toekomstig werk is voorbehouden. Het ontwerp is conceptueel; de effectiviteit in de praktijk is nog niet aangetoond.

Dit is geen zwakte van het paper, maar een erkenning van het veld. AI-regulatory sandboxes zijn nieuw; de tools om ze te ondersteunen bevinden zich nog in de conceptfase.

4. Nederlandse context: AIRS in Nederland

Voor Nederlandse organisaties die deelnemen aan of overwegen deelname aan een AI-regulatory sandbox:

Het toekomstige AI-bureau en de nationale toezichthouders zullen sandboxen inrichten. De vraag is niet óf Nederland deelneemt, maar hóveel deelnemers effectief gebruik kunnen maken van het instrument.

De BNA benadert een fundamenteel probleem: zonder gedeeld begrip tussen techniek en beleid, kan een sandbox niet zijn doel bereiken. Een provider die een technische oplossing presenteert zonder de juridische implicaties te begrijpen, en een NCA die juridische eisen stelt zonder de technische beperkingen te kennen, spreken langs elkaar heen.

EU AI Act artikel 59 vereist dat sandboxen bijdragen aan "regulatory learning". Dit vereist dat deelnemers expliciet kunnen maken wat ze hebben geleerd, niet alleen technisch, maar ook in termen van governance en compliance.

5. Wat te doen

Organisaties die een AI-regulatory sandbox overwegen:

1. Bereid uw team voor op sense-making. Zorg dat technische en juridische teamleden samenwerken vóór de sandbox-start, niet pas tijdens.

2. Documenteer aannames expliciet. Welke juridische interpretaties onderbouwen uw technische keuzes? Welke technische beperkingen beïnvloeden uw compliance-strategie?

3. Evalueer de sandbox als leerproces. De waarde zit niet alleen in het eindproduct, maar in het gedeelde begrip dat is opgebouwd.

4. Monitor de ontwikkeling van BNA-tools. Wanneer gevalideerde sense-making tools beschikbaar komen, kunnen deze de effectiviteit van sandbox-deelname significant verhogen.

6. Conclusie

Het BNA-ontwerp van Landa-Oregi et al. biedt een veelbelovende richting voor AI-regulatory sandboxes. Het erkent dat de grootste uitdaging niet technisch of juridisch is, maar epistemisch: hoe creëren stakeholders met verschillende achtergronden een gedeeld begrip onder onzekerheid?

Voor de Nederlandse publieke sector, waar AI-sandboxen nog moeten worden ingericht, is dit een timely reminder. De infrastructuur voor sandboxen bestaat niet alleen uit technische omgevingen en juridische kaders, maar ook uit de sociale en cognitieve tools die deelnemers helpen samen te werken.

De vraag is niet of Nederland AI-sandboxen krijgt, maar of de deelnemers de tools hebben om er effectief gebruik van te maken.

---

Bron: Landa-Oregi, I., Deckenbrunnen, T., Buscemi, A., Pagani, D. & Castignani, G. (2026). Designing a Boundary Negotiating Artifact for Collaborative Socio-Technical Sense-Making in AI Regulatory Sandboxes. arXiv:2609.37109.