92,5% van je crypto-migratie kan AI doen - wat betekent die resterende 7,5% onder NIS2?

Laatst zat ik met de CISO van een middelgrote gemeente. Zijn team had net de inventarisatie afgerond: 142 applicaties die op een of andere manier RSA of ECC gebruiken. Handmatig omzetten naar post-quantum crypto? Zijn schatting was 3 jaar, 4 FTE. Het bestuur vond dat te duur. Dus gebeurde er niks.

Exact dát probleem, te duur, te langzaam, te veel handwerk, adresseert nieuw onderzoek van Li, Yu, Li, Zheng en He: Empirical Evaluation of Large Language Models for Migration of Code Fragments to Post-Quantum Cryptography (arXiv:2606.07341, juni 2026). Ze fine-tuneden GPT-4.1-mini op 800 paired codefragmenten, klassieke crypto naast PQC-equivalent, en de resultaten zijn opvallend goed.

De headline: 92,5% functionele correctheid over 6 cryptografische families. Dat is geen lab-experiment met 12 voorbeelden, het is een systematische evaluatie van een praktische migratiepipeline. De AI weet niet alleen dat RSA naar ML-KEM moet, maar begrijpt ook de API-verschillen, parameter-aanpassingen, en veiligheidscontext die een naïeve find-and-replace zou missen.

Wat me opviel: de foutmarge heeft een patroon

De 7,5% die fout gaat, is niet willekeurig. Het paper documenteert dat failures clusteren rond twee scenario's:

1. Cryptografische context-afhankelijkheid, waar de veiligheidsaanname van de migratie afhangt van hoe de crypto ingebed is in het omliggende protocol. Een TLS-wrapper migreren naar ML-KEM is triviaal, maar een custom key-agreement protocol met timing constraints vereist meer dan syntactische vertaling.

2. Niet-standaard crypto-patronen, legacy code die RSA gebruikt op manieren die nooit in de train set verschenen: exotische padding schema's, hybride encryptie zonder standaard API, pre-NIST PQC experimenten.

Dit is géén argument tégen AI-assisted migratie. Het is een argument dat de AI het handwerk reduceert van 100% naar 7,5%, en dat die 7,5% de kritische 7,5% is.

De NIS2-klok tikt

De Cyberbeveiligingswet (NIS2-implementatie) treedt 1 juli 2026 in werking. Artikel 21 vereist dat essentiële entiteiten "state-of-the-art" beveiligingsmaatregelen treffen. Crypto-agility, het vermogen om cryptografische primitieven te roteren zonder operatieverstoring, is daar een essentieel onderdeel van.

NIST heeft de PQC-standaarden gepubliceerd (ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA). Het NCSC adviseert Nederlandse organisaties om nu te beginnen met migratieplanning. En "harvest now, decrypt later" is geen theoretisch risico: versleutelde data die vandaag onderschept wordt, kan over 5-10 jaar met quantum-computers ontsleuteld worden.

Dus de vraag is niet óf je moet migreren, maar hoe je het praktisch uitvoerbaar maakt binnen de budget- en tijdsdruk van een overheidsorganisatie. Dit paper geeft een antwoord: AI doet het grootste deel van het werk. Jouw crypto-specialisten reviewen alleen die 7,5%.

Concreet: wat betekent dit voor Nederlandse organisaties?

De implementatie van PQC raakt niet alleen techniek, maar ook compliance onder meerdere regimes:

• BIO2 (Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2), Hoofdstuk 8, technologische beveiligingsmaatregelen, vereist actuele cryptografische standaarden. De Rijksoverheid verwacht dat organisaties een PQC-migratieplan hebben.
• NIS2/Cyberbeveiligingswet, Article 21 zorgplicht: "state-of-the-art" beveiliging. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) en RDI handhaven dit. Geen PQC-plan = aantoonbaar niet state-of-the-art.
• AVG artikel 32, Passende technische maatregelen. Als quantum-aanvallen voorzienbaar zijn (en dat zijn ze), is RSA-2048 zonder migratieplan onvoldoende.

Voor een middelgrote gemeente met 100-200 applicaties betekent dit:

• Zonder AI: 2-4 FTE, 18-36 maanden, kosten €300K-€700K
• Met AI-assisted migratie: 1-2 FTE (reviewfase), 8-12 maanden, kosten €150K-€350K

Het verschil? De AI elimineert het repetitieve handwerk. De overgebleven 7,5% is de specialistische review, precies het soort werk waar je wél een crypto-specialist voor wilt betalen.

De governance-valkuil

Hier komt de DjimIT-take: deze tooling creëert een nieuw compliance-risico. Als 92,5% geautomatiseerd wordt, wie verifieert dan dat de 7,5% foutmarge niet in productie belandt?

Drie eisen voor verantwoorde AI-assisted PQC-migratie:

1. Cryptografische review op alle AI-output. Elke gemigreerde functie moet door een menselijke crypto-specialist beoordeeld worden, niet steekproefsgewijs, maar integraal. De AI is een productiviteits-tool, geen autoriteit.

2. Testframework met crypto-aware assertions. Standaard unittests checken functionele correctheid maar niet cryptografische veiligheid. Je hebt testvectoren nodig die specifiek controleren of de PQC-implementatie correct is: key-encapsulation roundtrips, signature-verificatie met bekende publieke sleutels, negative tests tegen klassieke aanvalspatronen.

3. Audit trail per gemigreerde functie. NIS2 artikel 21 vereist aantoonbaarheid. Elke gemigreerde functie moet traceerbaar zijn: originele code → AI-voorstel → menselijke review → testresultaten → acceptatie. Een simpele git blame op de AI-commit is niet voldoende.

---

Paper: Li, Yu, Li, Zheng & He, "Empirical Evaluation of Large Language Models for Migration of Code Fragments to Post-Quantum Cryptography", arXiv:2606.07341, juni 2026.

NIS2/Cyberbeveiligingswet: inwerkingtreding 1 juli 2026. Registratieplicht essentiële entiteiten.

Zie ook: AI Agents Under EU Law: de eerste complete compliance-blauwdruk, voor de bredere regulatory context.